تنبیه وضعیت روانی کودکان را به خطر می‌اندازد

به گزارش خبرگزاری ایچنا؛ ما اغلب هنگام بحران، ظرفیت واقع بینی خود را از دست می دهیم و سرانجام بیش از حد لازم از خود واکنش نشان می دهیم. مثلا در موردی بعد از تنبیه کودک توسط مادر، مادر پس از خاموش شدن آتش خشمش احساس گناه می کند و به مدت یک ساعت سعی دارد از پسرش دلجویی کند و به او اطمینان بدهد که خیلی دوستش دارد و از اتفاقی که افتاده واقعا متاسف است. بخشی از بهبود مشکلات این خانواده، دادن این آموزش به مادر است که در برابر رفتارهای مشکل آفرین زودتر و سریع تر واکنش نشان دهد.

تنبیه غلط دارای چه ویژه گی های است

وقتی تنبیه با تاخیر، بی تناسب با رفتار، به صورت مبهم تهدید آمیز، خشن، شدید و ترسناک انجام گیرد. به هدف اصلی خود یعنی همان اصلاح رفتار دست پیدا نمی کند. تنبیه غلط به خشم، اعتراض، میل به انتقام، احساس گناه و بی ارزشی در درون کودک می انجامد و به بستری برای شکل گیری رفتارهای نامطلوب جدی تر تبدیل می شود‌.

علاوه بر ان بسیاری از اوقات والدین در مورد کودک، کلمات یا جملاتی به کار می برند که تمامیت وجودی او را زیر سوال میبرد و می تواند انواع احساس های منفی را در او بیدار کند. آنان به جای آنکه در مورد رفتار کودک قضاوت کنند، درباره خصوصیت های شخصیتی یا اخلاقی او نظر می دهند. در این شرایط کودک به دلیل احساس خجالت، شرمندگی یا گناهی که پیدا می کند ممکن است دستوری را که به او داده اند انجام بدهد اما در دراز مدت از این احساس های ناخوشایند آزار می بیند و احتمال همکاری و فرمانبرداری اش کم می شود. برای مثال وقتی پدر کودک را بی عرضه، تنبل، احمق، ترسو و… خطاب می کند یا مثلا مادر بگوید: اینجوری که تو حرف زدی دیگر برای خودت آبرو نگذاشتی.

استفاده نامنظم و بی ثبات از تنبیه

بسیاری از کودکان به مرور زمان یاد می گیرند که قوانین را زیر پا بگذارند و از دستورها سرپیچی کنند، آن هم به این دلیل که کسی آنان را به طور دائم مجبور نکرده تا این موارد را رعایت کنند. ثبات داشتن به طور کامل تقریبا غیر ممکن است. ولی هرگاه والدین در روش تنبیه کردن کودکان خود خیلی ناهماهنگ باشند، مطمئنا کاری از پیش نمی برند. اگر واکنش های والدین غیر قابل پیش بینی باشد، نمی توان از کودکان انتظار داشت الگوهای قابل قبولی بیاموزند. کودک در واقع در این حالت دو پیام دریافت می کند : گاهی اوقات اشکالی ندارد فحش و ناسزا بدهد و گاهی اصلا نباید این کار را بکند. این امر برای کودکان بسیار گیج کننده است.

اثرات منفی تنبیه

یکی از مهم ترین اثرات جانبی این است که هر بار والدین سر فرزند خود جیغ می کشند، دیوانه وار فریاد می زنند و او را به باد کتک می گیرند، باعث می شوند کودک، برخلاف میل باطنی پدر و مادر، همین رفتار را از آنان الگو بگیرد. کودکانی که می دانند تا چند لحظه دیگر تنبیه خواهند شد، اغلب مضطرب و دچار ترس می شوند. اگر این ترس ادامه پیدا کند، کودک ممکن است شدیدا ترسو، بزدل و گوشه گیر شود. او ممکن است از تنفر و خشم سرکوب شده ای رنج ببرد. کودکانی که به طور مداوم تنبیه می شوند، سعی می کنند از موقعیت هایی که باعث تنبیه شدن آن ها می شود، دوری کنند و یا بگریزند. به عنوان مثال، بسیاری از کودکان که دزدی می کنند، یاد می گیرند که برای فرار از تنبیه، دروغ بگویند. بچه های فراری اغلب کسانی هستند که در خانه بسیار تبیه می شده اند.

شادی کودکان نتیجه تربیت مناسب والدین

برای شاد بودن، به ثروت و دارایی فراوان نیازی نیست، بلکه می توان با ساده ترین و پیش پا افتاده ترین وسایل و امکانات نیز کودکان را شاد کرد.بچه هایی که بتوانند احساسات و عواطف شاد درونشان را بشناسند، می توانند آن را در سراسر زندگی خود حفظ کنند. شادی کودکان موجب تقویت روحیه، انگیزه، عزت نفس و پایداری آن ها می شود. پدر و مادر می توانند با استفاده از این روش های ساده شادی و نشاط را در وجود بچه ها زنده نگه دارند:

1. با صدای بلند بخندید: لطیفه بگویید. داستان های طنز و خنده دار و شعرهای شاد بخوانید. به دنبال سرگرمی های شاد کننده باشید. کاری کنید تا صدای خنده فرزندتان بلند شود. آن وقت خواهید دید که با خنده او شما هم خواهید خندید. خندیدن شما تأثیر فراوانی بر جسم و جان شما می گذارد و بسیاری از فشارهای روانی کاهش پیدا می کند. اکسیژن بیشتری به بدنتان می رسد و با روحیه بهتری به حل مشکلات می پردازید.

2. کمک کردن و حمایت کردن را به کودک بیاموزید: از فرزندتان بخواهید اسباب بازی های قدیمی و وسایلی را که مدت هاست به سراغشان نرفته است، به بچه های مستمندی که می شناسد، اهدا کند. کودک در این حال به آرامش روحی و روانی دست می یابد و از صمیم قلب احساس راحتی و شادابی می کند.

3. در تشویق فرزندتان خلاق باشید: وقتی فرزندتان در انجام کاری موفق شده و توانسته است به هدفش برسد، با گفتن جمله هایی که شادی شما را از این پیروزی نشان دهد، او را تشویق کنید. البته مراقب باشید که تشویق هایتان اغراق آمیز و بیش از حد لازم نباشد.

4. امکان نوآوری را به کودک بدهید: هر کودکی توانایی و استعداد خاصی دارد. چرا نباید این امکان را به او داد که خودی نشان دهد؟ آیا او کتاب خواندن را دوست دارد؟ در این صورت، زمانی که شما آشپزی می کنید یا به باغچه آب می دهید، می توانید به او اجازه دهید برایتان کتاب بخواند. وقتی شور و شوق و اشتیاق فرزندتان را برای کمک و همکاری بپذیرید و نشان دهید که تحت تأثیر محبت های او قرار گرفته اید، موجب شادی و افزایش اعتماد به نفس او خواهید شد.

5. با فرزندان به بازی بپردازید: در نهایت با کودکان خود بازی های کودکانه کنید. زمستان ها با برف، آدم برفی بسازید و از برف بازی لذت ببرید. شاید نتوانید هم پای کودک خود بدوید و تحرک داشته باشید ولی حضور شما، نیروی پایداری را در کودکتان افزایش می دهد و دلیلی برای خنده و شادی هردوی شما خواهد شد. بچه ها از این که می توانند بیشتر بپرند و سریع تر بدوند، احساس غرور می کنند و با آزاد کردن انرژی درونشان، احساس شادی و نشاط می کنند. در ادامه به تفضیل بازی ها و انواع ان میپردازیم:

تحسین کردن کودکان

موثرترین راه آموزش رفتار خوب در کودکان،شکل دادن رفتار با تحسین است. این روش تربیتی به شرطی که به طور مداوم و صحیح استفاده شود ،رضایت شما را از رفتارهای جدید فرزندتان نشان می دهد.

روش های تحسین کردن کودک :

1. رفتار کودک را تحسین کنید نه شخصیت او را : به فرزند خود نگویید که چه دختر یا پسر خوبی است ! زیرا این جمله به این معناست که منظور ما خوب بودن تو در تمام شرایط است و این انتظار غیر معقولی است . به جای این کار به عنوان مثال بگویید: من از طرز صحبت کردن تو با دوستت خیلی خوشم امد.

2. از تحسین ویژه استفاده کنید: هدف از تحسین کودک افزایش رفتارهای شایسته است، پس شما باید بر رفتارهای خاصی که مورد قبولتان است تاکید کنید .هر چه تحسین شما اختصاصی تر باشد ،کودک درست بودن کارش را بهتر درک می کند و احتمال اینکه آن را مجددا تکرار کند بیشتر می شود. به عنوان مثال :اگر متوجه شدید فرزندتان وسایلش را مرتب کرده به طور واضح به او بگویید از اینکه وسایلت رو جمع کردی خیلی خوشحال شدم ،ممنونم .

3. به صورت مناسب و مقتضی تحسین کنید: نوع تحسین را با سن و اخلاق کودک متناسب کنید . برای نمونه در آغوش گرفتن، بوسیدن و دیگر نشانه های عملی محبت همراه با کلمات مهر آمیز برای کودکان خردسال موثرترند. اما در مورد کودکان بزرگتر بهتر است از پیام های سری استفاده کنیم،زیرا این کودکان بیشتر دوست دارند به طور خصوصی تشویق شوند. برای مثال: می توانید با یک چشمک زدن یا اشاره دست نشان دهید که به عمل او توجه کرده اید و بعدا می توانید در مورد رفتار پسندیده اش صحبت کنید. استفاده از لحن آمیخته با شوخی نیز تاثیر بسزایی در احساس کودک دارد.

4. بلافاصله تحسین کنید: تحسین، خصوصا در مورد کودکان خردسال زمانی موثر است که بدون معطلی صورت گیرد اما کودکان بزرگتر قادرند این فاصله زمانی را درک کنند.

5. تحسین را با علاقه بی قید و شرط بیامیزید:در مواردی که کودک تنها در زمان تحسین شدن مورد توجه والدین قرار می گیرد به تدریج نسبت به آن احساس نیاز می کند. برای پیشگیری از این امر بهترین کار این است که پس از جا افتادن یک رفتار جدید، رفته رفته از میزان تعریف و تمجید بکاهید و آن را به طور موردی انجام دهید. مواقعی که به طور اختصاصی و با دید مثبت روی رفتار فرزندتان نظر می دهید، به کودک می آموزید تا یک دید مثبت نسبت به خود به دست آورد و مراقب اعمالش باشد. با این کار، او می آموزد حتی زمانی که در حال بررسی رفتارش نیستید نیز به او ارزش می دهید و بدون هر قید و شرطی دوستش دارید.

 

یادداشت دکتر مجتبی حبیبی‌عسگرآبادی هیات علمی دانشکده علوم رفتاری و سلامت روان (انستیتو روانپزشکی تهران)

همچنین ببینید

والدین عامل اصلی مشکلات عاطفی در کودکان

به گزارش خبرگزاری ایچنا؛ تخمین زده اند که تا 18 درصد از کل افراد بزرگسال، …